Planeta Liberalis

[mówi Adam - sc] – Paskudztwo zawsze będzie paskudztwem, bez względu na to, co ty uważasz na ten temat.

- Interesujące twierdzenie. Potrafisz je udowodnić?

- Sprowadź tu dwudziestu ludzi – odparł Adam – a wszyscy powiedzą, że jesteś odrażający.

- Sprowadź tu dwudziestu Artów, a wszyscy powiemy, że twój tyłek jest piękniejszy, niż twoja gęba.

- Na świecie nie ma dwudziestu Artów.

- Masz rację. Jestem jedyny w swoim rodzaju. Mogę więc z całą pewnością stwierdzić, że wszystkie androidy uważają, że jesteś odrażający. Mnie natomiast nie wszyscy ludzie uważają za odrażającego. Jak widzisz, obiektywnie rzecz biorąc, wyglądam lepiej od ciebie. [s. 110]

- Jesteś tylko odrobiną krzemu – powiedział [Adam - sc], przewracając stronę.

- A ty jesteś tylko odrobiną węgla – odparł Art. – Nie słyszałem jeszcze nigdy o dyskryminacji na tle położenia w układzie okresowym pierwiastków.

[mówi Adam - sc] – Paskudztwo zawsze będzie paskudztwem, bez względu na to, co ty uważasz na ten temat.

- Interesujące twierdzenie. Potrafisz je udowodnić?

- Sprowadź tu dwudziestu ludzi – odparł Adam – a wszyscy powiedzą, że jesteś odrażający.

- Sprowadź tu dwudziestu Artów, a wszyscy powiemy, że twój tyłek jest piękniejszy, niż twoja gęba.

- Na świecie nie ma dwudziestu Artów.

- Masz rację. Jestem jedyny w swoim rodzaju. Mogę więc z całą pewnością stwierdzić, że wszystkie androidy uważają, że jesteś odrażający. Mnie natomiast nie wszyscy ludzie uważają za odrażającego. Jak widzisz, obiektywnie rzecz biorąc, wyglądam lepiej od ciebie. [s. 110]

- Jesteś tylko odrobiną krzemu – powiedział [Adam - sc], przewracając stronę.

- A ty jesteś tylko odrobiną węgla – odparł Art. – Nie słyszałem jeszcze nigdy o dyskryminacji na tle położenia w układzie okresowym pierwiastków.

Wyjaśniliśmy już strategiczne funkcje wszystkie z nich, poza jedną: z jakiego powodu nie są to ne:one normalnymi elementami gospodarki, zdeterminowanymi przez siły popytu i podaży, czy nawet zwykłymi dobrymi uczynkami, lecz działaniami redystrybucyjnymi, mającymi na celu stabilizację a, jeśli to możliwe, zwiększenie wolumenu zdobywanego przez państwo – w drodze wyzysku – dochodu i bogactwa. (s.97)

Własność można nabyć albo przez zawłaszczenie, produkcję i umowy, albo przez wywłaszczenie i wyzysk zawłaszczających, producentów i zawierających umowy. Nie ma innych sposobów. Obie metody są dla ludzkości naturalne.

Zdobycie i pomnażanie bogactwa możliwe jest albo poprzez pierwotne zawłaszczenie, produkcję i wymianę opartą na umowach, albo przez wywłaszczenia i wyzysk właścicieli, producentów oraz osób prowadzących interesy oparte na umowach wymiany. Nie ma innych sposobów. Obie metody są dla ludzkości naturalne.

Opodatkowanie jest przymusowym, nie opartym na umowie transferem określonych zasobów fizycznych (obecnie najczęściej, choć nie tylko, pieniędzy) [...] od osoby lub grupy osób, która pierwotnie je posiadała, do innej, która obecnie je posiada [...] (s. 45).

myśleć o wolnym rynku w odniesieniu do konkurujących banków, ale i konkurujących pieniędzy, byłoby fundamentalnym nieporozumieniem co do istoty pieniądza. Konkurujące pieniądze nie są wynikiem działań na wolnym rynku, lecz zawsze stanowią rezultat przymusu, narzuconych przez rząd przeszkód na drodze racjonalnych zachowań gospodarczych. (s. 89).

Zamiast mówienia o państwowym kapitalizmie monopolistycznym [jak chcą marksiści - sc], bardziej stosowne byłoby nazywanie obecneg[o - brak literki, sc] systemu „finansowanym przez państwo socjalizmem monopolistycznym, albo „socjalizmem burżuazyjnym”. (s. 105).

że Marks wprowadza pewien trick. Zajmując się badaniami historycznymi i wzmagając oburzenie czytelnika brutalnością stojącą za ukształtowaniem się wielu kapitalistycznych fortun, omija tak naprawdę omawiane zagadnienie. Odciąga uwagę od faktu, że jego teza jest tak naprawdę zupełnie inna: dokładniej, że jeśli nawet mielibyśmy „czysty” kapitalizm, by tak to ująć (taki, w którym pierwotne przejęcie kapitału było wyłącznie rezultatem zawłaszczeń), czyli pracę i oszczędności, kapitalista, który zatrudniłby robotników do pracy z tym kapitałem, mimo wszystko dokonywałby wyzysku. (s. 130, pisownia oryginalna – sc).

Wyjaśniliśmy już strategiczne funkcje wszystkie z nich, poza jedną: z jakiego powodu nie są to ne:one normalnymi elementami gospodarki, zdeterminowanymi przez siły popytu i podaży, czy nawet zwykłymi dobrymi uczynkami, lecz działaniami redystrybucyjnymi, mającymi na celu stabilizację a, jeśli to możliwe, zwiększenie wolumenu zdobywanego przez państwo – w drodze wyzysku – dochodu i bogactwa. (s.97)

Własność można nabyć albo przez zawłaszczenie, produkcję i umowy, albo przez wywłaszczenie i wyzysk zawłaszczających, producentów i zawierających umowy. Nie ma innych sposobów. Obie metody są dla ludzkości naturalne.

Zdobycie i pomnażanie bogactwa możliwe jest albo poprzez pierwotne zawłaszczenie, produkcję i wymianę opartą na umowach, albo przez wywłaszczenia i wyzysk właścicieli, producentów oraz osób prowadzących interesy oparte na umowach wymiany. Nie ma innych sposobów. Obie metody są dla ludzkości naturalne.

Opodatkowanie jest przymusowym, nie opartym na umowie transferem określonych zasobów fizycznych (obecnie najczęściej, choć nie tylko, pieniędzy) [...] od osoby lub grupy osób, która pierwotnie je posiadała, do innej, która obecnie je posiada [...] (s. 45).

myśleć o wolnym rynku w odniesieniu do konkurujących banków, ale i konkurujących pieniędzy, byłoby fundamentalnym nieporozumieniem co do istoty pieniądza. Konkurujące pieniądze nie są wynikiem działań na wolnym rynku, lecz zawsze stanowią rezultat przymusu, narzuconych przez rząd przeszkód na drodze racjonalnych zachowań gospodarczych. (s. 89).

Zamiast mówienia o państwowym kapitalizmie monopolistycznym [jak chcą marksiści - sc], bardziej stosowne byłoby nazywanie obecneg[o - brak literki, sc] systemu „finansowanym przez państwo socjalizmem monopolistycznym, albo „socjalizmem burżuazyjnym”. (s. 105).

że Marks wprowadza pewien trick. Zajmując się badaniami historycznymi i wzmagając oburzenie czytelnika brutalnością stojącą za ukształtowaniem się wielu kapitalistycznych fortun, omija tak naprawdę omawiane zagadnienie. Odciąga uwagę od faktu, że jego teza jest tak naprawdę zupełnie inna: dokładniej, że jeśli nawet mielibyśmy „czysty” kapitalizm, by tak to ująć (taki, w którym pierwotne przejęcie kapitału było wyłącznie rezultatem zawłaszczeń), czyli pracę i oszczędności, kapitalista, który zatrudniłby robotników do pracy z tym kapitałem, mimo wszystko dokonywałby wyzysku. (s. 130, pisownia oryginalna – sc).

Pamiętam, że podczas rewolucji kulturalnej mieliśmy poczucie, że jesteśmy niepokonani, i chcieliśmy zbawić za pomocą komunizmu cały świat. Nigdy bym nie przypuszczał, że tak skończę. Nawet sam siebie nie umiem zbawić.

Książka podzielona jest na dwie części. W pierwszej Patel tłumaczy, dlaczego obecny system społeczno-gospodarczy, nazywany przez Patela wolnym rynkiem, jest zły. Punktem wyjścia są zeznania Greenspana przed Komisją Izby Reprezentantów. Wszyscy pamiętamy tamten kontekst, więc pozwolę sobie tego nie przywoływać. Wszyscy wiemy też, kim jest Greenspan. Patel, kreśląc sylwetkę byłego szefa FED zwraca uwagę, że ten pełnoprawny członek brygady wolnego rynku siadywał u stóp Ayn Rand, która to była czirliderką skrajnej szkoły wolnorynkowych libertarian, którą sama nazwała „obiektywizmem”. Patel zwraca przy tym uwagę, że Greenspan, przyjmując posadę w FED, zachował się jak hipis, który stąpił do marines (s. 8-9). Oczywiście związki ideologiczne Greenspana i Rand ten pierwszy omawia w swojej Erze zawirowań i nie są one tak gładkie, jak by Patel tego chciał, choć niewątpliwie sporo prawdy w jego słowach jest.

W drugiej części autor ukazuje, jak w różnych częściach świata ludzie starają się zmienić ten system. Skupia się głównie na wyzwaniach żywnościowych (tzw. suwerenność żywnościowa), ale możemy też przeczytać trochę np. o budżecie partycypacyjnym, ruchu wolnego oprogramowania, czy zapatystach. Z pewnością są to fajne tematy, niemniej jednak jak dla mnie – zdecydowanie zbyt pobieżnie poruszone. Być może wynika to z tego, że o budżecie partycypacyjnym można było sporo się dowiedzieć z jednego z ostatnich numerów Przeglądu Anarchistycznego. Dużo informacji na zbliżone tematy zawiera też książka, nieżyjącego już, Rafała Górskiego Bez państwa. Demokracja uczestnicząca w działaniu. Gdyby jednak książkę Patela potraktować, jako pewien manifest, no to jeszcze ujdzie.

Zdecydowanie jednak najmocniejszą stroną książki są dwa akapity. Wróćmy na chwilkę do Greenspana i Rand. W pewnym momencie Patel napisał:

Są dwie książki, które mogę wywrzeć niezatarty wpływ na życie czternastoletniego mola książkowego – Władca pierścieni oraz Atlas zbuntowany. Jedna to infantylny sen na jawie, jej czytelnik może wyrosnąć na karłowatego emocjonalnie i upośledzonego społecznie dorosłego, któremu znaczna część dnia będzie upływać na wymyślaniu sposobów, jak upodobnić życie do powieści fantasy. Druga książka traktuje o ograch. (s. 210)

Kapitalne. Po prostu kapitalne, nie mam więcej pytań. Drugi akapit to w zasadzie dowcip:

- Ilu ekonomistów szkoły chicagowskiego potrzeba, żeby wkręcić żarówkę?
- Ani jednego. Gdyby należało ją wymienić, rynek już by to zrobił. (s. 17)

W gruncie rzeczy, czytając pierwszą część tej książki, zastanawiałem się, na ile to, co pisze Patel odnosić się może do libertarian i ich analizy. Nie będę ukrywał, że moją uwagę skupiałem raczej na libertarianach o typowo austriackim podejściu do ekonomii (przy czym zawężam to podejście do Misesa i Rothbarda – być może, zapewne, błędnie, jednak mam wrażenie, że to na nich opiera się większość libertarian, przynajmniej na polskiej ziemi). Oczywiście wiem, że przeciętny libertarianin, czytając Patela, zatrzymałby się na pierwszych kilku stronach i dalej nie ruszył. Wszystko przez ten nieszczęsny wolny rynek, który obwinia Patel. Libertarianin w życiu wolnego rynku by nie obwiniał – wręcz przeciwnie, uznałby go za najlepsze remedium. Mnie tylko dziwi,  dlaczego wolny rynek nie był jeszcze bohaterem odcinka Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie?.

Zasadniczo mógłbym się nawet przychylić do tezy, że książka Patela akurat do libertarian (przynajmniej pod tym względem) nic nie ma, jednak to nie efekt takiej, a nie innej definicji. Niezależnie od tego, na ile zgadzam się z definicją Patela, a na ile nie, definicja libertarian jest tak abstrakcyjna, że aż niepraktyczna. To, co mnie jednak przekonało do tego, że książka nie traktuje o libertarianach i ekonomii austriackiej, to przytoczony wyżej dowcip. Otóż Patel w swojej krytyce skupia się na domniemanej racjonalności rynku, która jest podstawą szkoły chicagowskiej. Austro-libertarianie tymczasem opierają się na subiektywnej racjonalności poszczególnych rynkowych podmiotów. Ma to dwa, a nawet trzy, zasadnicze problemy. Po pierwsze, takie rozumienie racjonalności jest de facto „puste” – pasuje do niego dosłownie każda decyzja. Dzieje się tak dlatego, że jednostka, dokonując jakiegokolwiek wyboru, decyduje się na takie działanie, które w najlepszym stopniu zaspokoi jej potrzeby (kupię nowy jacht, oddam biednym, przejdę na dietę, rozwiodę się, zainwestuję w akcje, itp.), w związku z czym każda jej decyzja będzie dla niej racjonalnie wybrana (oczywiście w chwili podejmowania decyzji). Jest to więc kompletnie bezużyteczne podejście. Jeśli by się jednak przy nim upierać, możemy dojść do wniosku, że skoro podmioty są racjonalne (subiektywnie) i te podmioty składają się na „rynek”, to rynek też jest racjonalny (subiektywnie). W tym wypadku subiektywność rynku polega na niczym innym, jak na tym, że wszystko, co się na rynku dzieje, jest racjonalne. No, chyba, że zakładamy, że (subiektywny) racjonalizm to by istniał na „wolnym rynku”, a ponieważ wolnego rynku nie ma, to i nie ma racjonalizmu.

Odchodząc już od rynku, ale pozostając przy racjonalizmie. Przeczytałem kiedyś gdzieś, obecnie nie pamiętam już, gdzie, że Kartezjusz wpadł na pomysł racjonalizmu (tak, celowo tak napisałem), ponieważ doszedł do wniosku, że oparcie się na doświadczeniu zmysłowym jest zawodne. Skoro jest zawodne (pomyślcie o tych wszystkich fatach morganach i wypchanych skarpetkami stanikach), to trzeba znaleźć inną drogę poszukiwania pewności. No i wymyślił chłopak, że wystarczy pomyśleć. Do dziś niektóre szkoły filozoficzne nie są w stanie się z tego otrząsnąć.

Być może dokonam nadużycia, gdy stwierdzę, że racjonalizm kartezjański odrzuciło w pierwszej połowie XX wieku Koło Wiedeńskie. Ktoś mi zaraz przywoła Philippa Franka, który z sympatią się o Kartezjuszu wypowiadał. Chciałbym jednak zwrócić uwagę, że w zestawieniu, kończącym pierwszą część Naukowej koncepcji świata. Neurath z kolei uważał Wittgensteina z czasów Traktatu za metafizyka. Na marginesie, czy wiecie, że Neurath 30 lat przed Feyerabendem postulował coś na kształt anarchizmu metodologicznego? Napisał: ten, kto szuka, może posłużyć się dowolną metodą. Hans Hahn mówi wprost:

[u]znajemy się za kontynuatorów kierunku  e m p i r y s t y c z n e g o  w  filozofii, zatem stoimy w zdecydowanej opozycji do każdego  r a c j o n a l i z m u, który czy to uważa rozumowanie za jedyne, czy to za wyżej uprawnione w porównaniu z doświadczeniem źródło poznania.

Scjentyzm, jak go opisuje Neurath, opiera się nie tylko na logice i matematyce (do czego przyznaje się też kartezjański racjonalizm), ale też na antymetafizyce i empiryzmie (które racjonalizm traktował pobieżnie i nie do końca poważnie). W innej pracy Neurath dosyć pozytywnie wypowiada się o pragmatyzmie.

Pragmatyzm, ujmijmy to krótko, zasadza się na przekonaniu, że słuszność danych teorii, czy idei, powinna być określana przez wzgląd na ich praktyczne konsekwencje. Jest dość późno, więc wybaczcie, że nie będę grzebał w szafce w poszukiwaniu małego tomiku Jamesa, by zaszczycić tę notkę odpowiednimi cytatami. Śmiem twierdzić, ciekawe ile osób uważa, że na wyrost, że Rothbard przy całym swoim ograniczeniu, doskonale zdawał sobie sprawę z czegoś takiego, jak pragmatyzm. Otóż zdawał sobie sprawę, że – i będę powtarzał ten cytat do znudzenia –

libertarianizm ostatecznie zwycięży, ponieważ tylko i wyłącznie on jest zgodny z naturą człowieka i świata. [...]
Libertarianizm zwycięży, ponieważ jest prawdziwy i proponuje właściwą strategię dla ludzkości, a prawda w końcu zwycięży.

Skoro więc tak rzeczy się mają, nikt nie może libertarianizmu, a zarazem natury człowieka i świata, podważać. Ponieważ libertarianizm jest debeściak, to zwyciężyć musi. I to jest ta praktyczna konsekwencja – libertarianizm jest debeściak, a każdy, kto tego nie uznaje ma prawo zamknąć mordę i się nie wychylać. Oto kwintesencja libertarianizmu.

W części drugiej możemy przeczytać tekst Pawła Sikory na temat self-ownership (był publikowany na Liberalis.pl), pracę Jurusia o teorii wartości u Carla Mengera, porównanie Rawls’a i Amartyi Sen’a (Justyny Miklaszewskiej) i artykuł Edyty Barańskiej o nieposłuszeństwie obywatelskim. Druga część związana jest głównie z teorią i myślą polityczną. Część trzecia to już zwrócenie uwagi na praktykę. Michał Kozera pisze o amerykańskiej Libertarian Party, Stefan Stępień o libertarianizmie w retoryce UPR, a Izabela Czaja dywaguje nad rzadkością idei liberalno-libertariańskich w edukacji ekonomicznej w Polsce. Na ostatnią część składają się artykuły polemiczne. Janusz Grygieńć krytykuje koncepcję państwa minimalnego, Waldemar Bulira przywołuje Charlesa Taylora i spór między komunitarystami i liberałami, Barbara Grabowska zwraca uwagę na feministyczną krytykę libertarianizmu, a Jolanta Zdybel szuka skutecznych rozwiązań libertariańskich w dobie społeczeństwa informatycznego.

Tyle suchych faktów. Ponieważ staram się wyrobić swoją normę 250-300 stron/tydzień, więc książkę przeleciałem bardzo szybko. Po przeczytaniu odczucia mam bardzo mieszane. Z jednej strony myślę sobie, że fajnie, że wyszła taka książka. Ostatni raz książkę na temat libertarianizmu, której nie wydał Fijor, to widziałem chyba na Allegro (Justyny Miklaszewskiej, zresztą). Podstawowy zarzut jest taki, że w gruncie rzeczy autorzy to ludzie, którzy z libertarianizmem stykają się tylko na poziomie akademickim (w zasadzie poza Barczentewiczem, Gogłozą i jeszcze może dwoma osobami). Oznacza to, że w większości tekstów najpoważniej traktowany jest Nozick, a Rothbard jest gdzieś tam na przystawkę. Nie, żebym miał coś przeciwko takiemu potraktowaniu Rothbarda. Problem leży w moim odczuciu w tym, że autorzy Nozicka uznają za czołowego libertarianina naszych czasów, podczas gdy jego wpływ na środowisko libertariańskie jest (i był) raczej ograniczony. No bo weźmy taką Barbarę Grabowską, która krytykuje libertarianizm z pozycji feministycznych. Jak można w tym kontekście nawet nie wspomnieć choćby o Wendy McElroy, czy Christinie Hoff Sommers? W zasadzie jedyny libertarianin, do którego się odnosi to… Robert Nozick. Jakby na przykład Rothbard, albo Long o feminizmie nie pisali.

Powtórzmy jeszcze raz: większość autorów libertarianizm zna z Nozick’a i ew. Rothbarda (od święta mamy jeszcze wymienioną Rand). To trochę mało, żeby napisać solidną pracę na temat libertarianizmu. To główny zarzut. Drugi zarzut to tekst Jacka Bartyzela. Czy naprawdę nie ma w tym kraju myślących ludzi, którzy byliby w stanie rzeczowo i bez cokolwiek wrednych komentarzy streścić historyczny rozwój i wewnętrzny podział libertarianizmu? Ja wiem, że libertarianizm sam się o to prosi. Ale ja po tytule odniosłem wrażenie, że chodzi raczej o opis zjawiska, a nie jego recenzję. Ja na przykład od razu chciałem się określić agorystą, gdy tylko przeczytałem, że wyliczenie cech agoryzmu, jak to Bartyzel uczynił, pozwala uznać agoryzm za nie tylko najbardziej ekstremistyczną i dziwaczną, ale wręcz odrażającą mutację ideologii libertariańskiej. Cudo. Trochę niepoważne, ale jednak cudo.

Nie mam do Włodka pretensji za jego artykuł o Donisthrope’ie, mimo że już go czytałem. Wordsworth jest na tyle mało znanym autorem, że warto było ten artykuł puścić w bardziej poważnej formie. Mam za to drobny żal do Mikołaja, głównie z tej racji, że jego artykuł jest zmodyfikowaną wersją jego wstępu do polskiego wydania Etyki wolności, który to wstęp jest zmodyfikowaną wersją jakiegoś przemówienia. Nie czaję za bardzo tekstu Tokarczyka, bo nie wiem, czy chodziło mu raczej o napisanie, co go z Nozickiem łączyło, co dzieliło, jak prowadził wykład, czy też może jak wyglądał. Owszem, może to i fajne, ale jak się to ma do tytułu książki? Dariusz Juruś pisząc o wartości u Carla Mengera, czy Justyna Miklaszewska konfrontująca Rawls’a i Sen’a również znajdują się gdzieś tam na dalekich obrzeżach libertarianizmu i w gruncie rzeczy nie wiem, co te artykuły robią w tej książce. Podobnie tekst na temat nieposłuszeństwa obywatelskiego (o ile jeszcze kontekst Thoreau jakoś się nadaje, o tyle rozważania o Rawls’ie i Arendt już na gruncie libertarianizmu się nie znajdują).

Zdecydowanie najlepszą częścią ksiązki są uwagi polemiczne, gdzie poza cienizną związaną z feminizmem, znajdujemy trzy inne, bardzo ciekawe artykuły. Co prawda krytyka państwa minimalnego zawężona jest do filozofii politycznej brytyjskiego idealizmu, niemniej jednak rzecz warta uwagi. Bardzo mi się spodobał artykuł Buliry na temat koncepcji atomizmu u Taylor’a (Taylor to w ogóle ciekawy gościu).

Reasumując. Książka nierówna, gdzie obok naprawdę rzetelnych tekstów (Włodek, mimo wszystko Mikołaj, Kozera, Bulira, Sikora, czy – od biedy – Bartyzel), znajdziemy teksty, których autorzy liberalizm i libertarianizm traktują synonimicznie, przez co wychodzą im śmieszne rzeczy. Znajdziemy również teksty rzetelne i naprawdę interesujące, niemniej jednak mało związane z głównym tematem, czyli libertarianizmem. Tak to właśnie z polskimi książkami na temat libertarianizmu jest..

Odwiedziłem kolejno – warszawski Empik przy Nowym Świecie, gdzie mają akurat sporą wyprzedaż tytułów podniszczonych (ceny od 0,99 do 19,99, przy czym wady niektórych książek to naderwana obwoluta, albo wgniecenie w okładce; zważywszy, że niektóre tytuły są przecenione ze 150 zeta, to pieniądze są śmieszne). Może tam coś znajdziecie. Głównie literatura dla dzieci, trochę podręczników do prawa, kilka sztuk Historii filozofii Tatarkiewicza (ale ani jednego 1. tomu), trochę albumów o świecie (szczególnie polecam zaglądnąć do przecudnego Żyjąca Afryka). Ja skusiłem się na Mitologię Germańską Artura Szrejtera. Książka, na którą zalotnie zerkałem od jakiegoś czasu, miała (obecnie trudno ją dostać) cenę rynkową wysokości 39,9. Kupiłem ją za dyszkę i była to najdroższa książka, jaką kupiłem w tym tygodniu.

Z drugiej ręki dostałem informację, ze na Placu Szembeka (wszystkie miejsca w obrębie Warszawy) jest świetny antykwariat. Tylko tutaj uwaga, antykwariat nie jest w Centrum Szembeka, tylko na tym bazarze, co to znajduje się w okolicy. Książek - masa. Ceny – świetne. Przed wejściem kilka wielkich regałów wypchanych po brzegi literaturą i różnej maści podręcznikami. I promocja: zapłać 20 zeta, a możesz wziąć co tylko uniesiesz. Oczywiście z towaru wystawionego przed sklepem. Wchodząc do środka, ciężko się zachwycić. Salka wydaje się mała, faktycznie wypchana książkami po brzegi. Masa historii (głównie Polski, a cały Jasienica po 7 zeta od tomu). Trochę droższa cała seria PIWu, no ale kto zna, ten wie, że warto. Za rogiem, okazuje się, że antykwariat jest wielki. Nie jedna salka, nie dwie, nawet nie trzy. Bodaj sześć sali z książkami, między którymi ledwo idzie się zmieścić. I cała masa innych książek w kartonach, bo brakuje miejsca. Słaby dział filozofii, całkiem nieźle stoi za to ekonomia i psychologia. Sporo poradników o seksie;) i książek z działów cokolwiek mniej obleganych, typu przyroda, grzybki, ptaszki, itp. I cała masa literatury. Naprawdę, ogrom. Poza tym w antykwariacie również niezłe winyle. Kupiłem trzy książki za w sumie 23 złote. Bolesława Orłowskiego Księgę odkryć, książeczkę bardzo popularnonaukową na temat historii nauki. Po przejrzeniu po prostu mnie urzekła. Poza tym biografię Robespierre’a, pióra Jana Baszkiewicza (inna biografia Robespierre’a, Rutha Scurr’a mnie nie zachwyciła) i absolutny hicior: wydaną w 1999 roku przez PWN książkę Chomsky’ego Rok 501. Podbój trwa, na temat neokolonializmu w kontekście Stanów Zjednoczonych i krajów na połodnie od nich. Jeśli ktoś książki kocha, kocha przeciskać się między książkami, kocha je oglądać i kartkować… Wreszcie, jeśli ktoś kocha zapach książek, pokocha antykwariat na Szembeka. Gdyby nie dosyć słabe działy, które mnie osobiście interesowały, uznałbym to za idealne miejsce na książkowe zakupy.

Dziś z kolei odwiedziłem dwie inne księgarnie. A w zasadzie, jeden antykwariat i jedną księgarnię. Dostałem cynę, że zgrabny antykwariacik jest na Banacha. I jest. Co prawda nie jest zbyt wielki, ale literatury ma mało, a dużo książek okołonaukowych (historia, polityka, itp). Jeśli interesuje was problem eksperymentów medycznych III Rzeszy, znajdziecie tam to. Jeśli interesuje was Lenin, znajdziecie. Historia starożytna? Będzie. Powstanie Warszawskie? Jest. Klasyka literatury? Jest. Trzeci szympans? Nie ma. Wydałem tam 20 złotych na trzy ksiażki. Alfreda Liebfelda Rockefellerowie. Łupieżcy czy filantropi?, której to spis treści mnie przekonał. Dodam, że znalazłem jeszcze jedną książkę o Rockefellerach, ale dotyczyła raczej historii rodziny, a nie jej bogactwa, odstawiłem więc na półkę. Ponadto, znalazłem pracę Mariana Małowista, którego to dwie inne książki już czytałem (Wschód a Zachód Europy… i Niewolnictwo). Tym razem do kolekcji doszli Konkwistadorzy portugalscy. Ponieważ znam autora, a problem imperializmu i kolonializmu mnie interesuje, więc się zaopatrzyłem. Trzecia książka to absolutny hicior tygodnia. Na allegro w tym momencie książka wisi za 75 zeta, a ją zgarnąłem za 7. Dodam, że widywałem ją już na allegro za dwa razy większe pieniądze. O czym mowa? O Jaredzie Diamond’ie i jego Trzecim szympansie. Czy tę książkę trzeba jeszcze przedstawiać?

Trochę się wzruszyłem, a to przecież wcale nie koniec podróży. Podjechałem jeszcze na Chmielną, by naprzeciw Traffic’a (albo ‘u) zajść do Dedalusa (luknijcie na ich stronkę i na ceny, jakie mają!) Super księgarnia z naprawdę bardzo wieloma interesującymi tytułami. Nie starymi, ale niektórymi już niestety poza obiegiem księgarskim. I tak strzeliłem sobie za 23 złote Williama James’a Z wybranych problemów filozofii, Teodoro Gomeza Fryderyka Nietzschego (raczej z sentymentu, niż z rozumu, bo książka choć fajna, to nie genialna) i Rudolfa Carnapa Empiryzm. Semantyka. Ontologia. Kilka innych książek musiałem odłożyć w półki, bo niestety mój portfel mógłby nie wytrzymać tak nagłego odpływu gotówki. Szczególnie żałuję Łojka, Obrony Nietzsche’go i innych książek James’a, a poza tym Huizingi i paru tytułów historycznych.

Zasadniczo tydzień uważam za udany. Carnap, Małowist, Chomsky, Diamont. Zdecydowanie było warto. Tym bardziej, że za 10 książek zapłaciłem tyle, co na allegro starczyłoby mi tylko na Diamonda. Czego chcieć więcej?